امير مؤمنان على عليه السّلام مىفرمايد : « انّه من لم يعن على نفسه حتّى يكون له منها واعظ و زاجر لم يكن له من غيرها زاجر و لا واعظ ؛ « 1 » كسى كه براى او واعظ و اندرزدهى از درون نباشد ، ( كه او را از كارهاى زشت بازدارد ) هرگز براى چنين شخصى ، پند دادن و نصيحت كردن از خارج سودمند نخواهد افتاد ، و گفتار ديگران درباره او مؤثر واقع نخواهد شد » . يك چنين ادراكات فطرى و جهانى نمىتواند مولود منهيات اجتماعى و يا معلول خواهشهاى واپس زده و تمايلات سركوفته باشد . فرويد و وجدان اخلاقى فرويد ، روانكاو معروف ، همهء ادراكات فطرى را انكار نموده ، و جملگى را مولود منهيات اجتماعى و معلول تمايلات واپس زده و سركوفته مىداند . وى معتقد است همان‌طور كه لجام ، به تدريج اسب سركش را طبعا مطيع و رام مىنمايد ، همچنين قوانين و منهيات اخلاقى در طول قرون ، به منزله لجامى است كه بر انسانها زده شده تا او را نسبت به يك سلسله امور ، رام سازد و در پرتو اين قوانين ، در ضمير باطن ، موضوع « وجدان اخلاقى » پيدا شده است .

--> ( 1 ) . نهج البلاغهء عبده ، خطبهء 78 ( لفظ يعن صيغهء مجهول است ؛ يعنى كسى كه از طرف خداوند به او كمك نشود تا از درون بازدارنده‌اى داشته باشد ) .